Antysemityzm: Irlandia

Życie żydowskie w Irlandii obejmuje małe wczesne zbory i późniejszych przybyszów, uciekających przed prześladowaniami w Europie Wschodniej. Rodziny tworzyły społeczności na całej wyspie znajdującej się wówczas pod panowaniem brytyjskim.

Poznaj kraj: Irlandia

Opublikowane przez WTJAktualizacja publikacji

Przynależność, wykluczenie i prawo do domu

Życie żydowskie w Irlandii obejmuje małe wczesne zbory i późniejszych przybyszów, uciekających przed prześladowaniami w Europie Wschodniej. Rodziny tworzyły społeczności na całej wyspie znajdującej się wówczas pod panowaniem brytyjskim. Bojkot w Limerick w 1904 r. ujawnił siłę szukania kozłów ofiarnych z powodów religijnych, podczas gdy inni publicznie się temu sprzeciwiali. Po podziale obywatele żydowscy uczestniczyli w nowym państwie irlandzkim, jednak osobom uciekającym z nazistowskiej Europy groziły restrykcyjne ograniczenia wjazdu. Ta podróż podąża za napięciem pomiędzy przynależnością a wykluczeniem. Jej współczesny rozdział dotyczy Republiki Irlandii; Irlandia Północna ma odrębną jurysdykcję i historię w ramach Zjednoczonego Królestwa.

Od lat 60. XVII wieku do 1900 roku

Społeczności zakorzeniają się · Tworzenie żydowskiego domu w Irlandii

Małe zbory rozwijają się dzięki migracji, sieciom rodzinnym i codziennym instytucjom.

Sala modlitewna w Dublinie

W latach sześćdziesiątych XVII wieku rodzina Pereira założyła żydowską salę modlitewną przy Crane Lane w Dublinie. Później gminy przenosiły się między różnymi budynkami, w miarę jak zmieniała się ich liczebność. Była to mała społeczność mająca powiązania poza Irlandią, tworząca miejsca kultu i wzajemnego wsparcia w społeczeństwie ukształtowanym przez instytucje chrześcijańskie i rządy brytyjskie.

Nowi przybysze z Europy Wschodniej

Od końca XIX wieku Żydzi uciekający przed prześladowaniami w Imperium Rosyjskim przybywali w większej liczbie, wielu z dzisiejszej Litwy. Rodziny osiedlały się wokół South Circular Road w Dublinie oraz w innych irlandzkich miastach. Migracja często obejmowała kilka przeprowadzek przez Wielką Brytanię i Irlandię, zanim ludzie znaleźli trwały dom.

Więcej niż miejsce na mapie

Synagogi, sklepy koszerne i sieci rodzinne umożliwiły codzienne życie Żydów wokół Clanbrassil Street, znanej później jako Mała Jerozolima. Społeczności rozwinęły się także w Cork, Limerick, Belfaście i gdzie indziej. Były to połączone społeczności lokalne o różnych historiach. Późniejsza historia Belfastu należy do Irlandii Północnej, a nie do niezależnego państwa irlandzkiego.

1904 do 1906

Bojkot Limericku · Oskarżenie zagraża środkom utrzymania sąsiadów

Podżeganie księdza prowadzi do antyżydowskiego bojkotu i ataków, podczas gdy inne irlandzkie głosy potępiają tę kampanię.

Władza daje uprzedzeniom platformę

W styczniu 1904 roku ksiądz redemptorysta John Creagh głosił kazanie przeciwko małej społeczności żydowskiej w Limerick. Fałszywie przedstawiał żydowskich handlarzy jako wyzyskiwaczy. Autorytet religijny pomógł zamienić podejrzenia w publiczną kampanię przeciwko sąsiadom identyfikowanym na podstawie ich żydowskości, zrzucając winę za problemy gospodarcze na całą mniejszość.

Bojkot ma materialne skutki

Bojkot trwał około dwóch lat i towarzyszyły mu ataki i zastraszanie. Na klientów wywierano presję, aby unikali żydowskich biznesów, a wiele rodzin odeszło z powodu braku środków do życia. Epizod dotyczył wykluczenia ekonomicznego i przemocy fizycznej. Opisywanie tego jedynie jako argumentu dotyczącego handlu mogłoby ukryć te szkody.

Kampania spotyka się ze sprzeciwem

Michael Davitt publicznie potępił oskarżenia Creagha. Niektóre rodziny uciekające do Cork spotkały się tam z życzliwym przyjęciem; należała do nich rodzina przyszłego burmistrza Geralda Goldberga. Reakcje te pokazują, że bojkot nie wyrażał jednomyślnego stanowiska Irlandczyków. Można było przeciwstawić się kampanii i pomagać osobom przez nią wysiedlonym.

1922 do 1937

Obywatelstwo i życie publiczne · Prawa na papierze, udział w życiu publicznym

Nowe państwo chroni wolność religijną, a obywatele żydowscy biorą udział w jego życiu politycznym.

Wolność religijna w nowym państwie

Artykuł 8 konstytucji Wolnego Państwa Irlandzkiego z 1922 roku gwarantował obywatelom wolność sumienia i praktyk religijnych, z zachowaniem porządku publicznego i moralności. Konstytucja zabraniała też ograniczeń prawnych i uprzywilejowania ze względu na religię. Gwarancje te wyznaczały kryteria oceny działań władz; sama obietnica konstytucyjna nie mogła zaradzić każdemu doświadczeniu wykluczenia.

Robert Briscoe zostaje wybrany do Dáil

Robert Briscoe, urodzony w Dublinie w rodzinie żydowskiej, brał udział w walce o niepodległość Irlandii i został wybrany do Dáil z ramienia Fianna Fáil w 1927 r. Jego zaangażowanie polityczne obejmowało irlandzki republikanizm i syjonizm. Wybory jednego obywatela ukazują nakładające się tożsamości, nie czyniąc go jednak rzecznikiem każdego Żyda w Irlandii.

Uznanie w nierównym krajobrazie religijnym

Konstytucja z 1937 r. wyraźnie uznała kongregacje żydowskie obok kilku wyznań chrześcijańskich, uznając jednocześnie szczególną pozycję Kościoła katolickiego. W tym samym dokumencie istniało uznanie Żydów i potężna katolicka tożsamość narodowa. Pomaga to wyjaśnić, dlaczego przynależność do społeczeństwa należy rozpatrywać równolegle z traktowaniem osób ubiegających się o wjazd na granicy.

1933 do 1945

Zagłada · Neutralność nie mogła ochronić krewnych za granicą

Irlandia nie znajdowała się pod okupacją nazistowską. Ograniczenia przyjmowania uchodźców i zabójstwa osób związanych z Irlandią łączą jej historię z Holokaustem w Europie kontynentalnej.

W obozach koncentracyjnych więziono ludzi w brutalnych warunkach, często zmuszając ich do pracy. Obozy zagłady powstały w celu systematycznego masowego mordowania. Auschwitz-Birkenau łączył obie funkcje.

Osoby wspierające uchodźców kwestionują ograniczenia wjazdu

Od 1933 r. przywódcy społeczności żydowskiej, w tym Izaak Herzog i Robert Briscoe, apelowali o wpuszczenie osób uciekających przed nazistowskimi prześladowaniami. Wiele próśb zakończyło się niepowodzeniem, chociaż niektórzy uchodźcy dotarli do Irlandii i założyli firmy. Irlandzkie Muzeum Żydowskie rejestruje zarówno ograniczenia, jak i wysiłki mające na celu ich pokonanie. Wojenna neutralność nie gwarantowała schronienia tym, którzy potrzebowali pozwolenia na wjazd.

Rodzina Ettie Steinberg jest uwięziona we Francji

Ettie Steinberg dorastała w Dublinie i tam poślubiła Wojtecka Glucka w 1937 roku. Przeprowadzili się do Europy kontynentalnej, gdzie urodził się ich syn Leon. Po ucieczce pomiędzy miejscami rodzina została w 1942 roku aresztowana we Francji i osadzona w obozie przejściowym Drancy. Więzy rodzinne z Irlandią nie uchroniły ich przed nazistowskimi prześladowaniami za granicą.

Wizy docierają po aresztowaniu rodziny

Krewni w Dublinie uzyskali wizy, które umożliwiłyby rodzinie Glucków wyjazd do Irlandii Północnej podlegającej jurysdykcji Wielkiej Brytanii. Wizy dotarły do Tuluzy po schwytaniu rodziny. Ettie, Wojteck i Leon zostali deportowani z Drancy 2 września 1942 r., a dwa dni później zamordowani w Auschwitz. Zaplanowana droga do bezpiecznego miejsca może zostać zamknięta przed dotarciem dokumentów.

Po 1945 r

Odbudowa i pamięć · Nowe losy wpisują się w historię Irlandii

Ocaleni, wybrani przedstawiciele i wolontariusze społeczni kształtują życie wykraczające poza historię prześladowań.

Zoltan i Edith odbudowują swoje życie

Zoltan i Edith Zinn przeżyli obozy koncentracyjne Ravensbrück i Bergen-Belsen. Po rekonwalescencji w Szwecji przybyli w 1946 roku do Irlandii z lekarzem Bobem Collisem, który wychował ich w swojej rodzinie. Zoltan później pracował jako kucharz, ożenił się i miał dzieci. Jego dalsze życie też należy do jego historii, obok doznanych strat i choroby.

Dublin wybiera żydowskiego burmistrza

Briscoe został pierwszym żydowskim burmistrzem Dublina w 1956 r. i pełnił tę funkcję ponownie w 1961 r. Jego kariera publiczna połączyła tożsamość żydowską z dziesięcioleciami irlandzkiej polityki wyborczej. To osiągnięcie świadczy o aktywności obywatelskiej, pozostawiając jednocześnie miejsce na zbadanie uprzedzeń i wcześniejszego niezapewnienia wystarczającego schronienia Żydom zagrożonym prześladowaniami.

Synagoga staje się miejscem pamięci

Synagoga przy Walworth Road przestała działać na początku lat 70. XX wieku w związku z przeprowadzkami rodzin i zmianami społeczności. W 1985 roku wolontariusze ponownie otworzyli budynek jako Irlandzkie Muzeum Żydowskie. Jego zbiory przedstawiają życie codzienne na całej wyspie, w tym w Belfaście i Dublinie. Kolekcji obejmującej całą Irlandię nie należy mylić z jedną obecną jurysdykcją państwową.

Od 2023 do 2026 roku

7 października i dziś · 7 października i dziś

Życie żydowskie w Republice Irlandii trwa, choć rodziny zgłaszają wrogość z powodu swojej tożsamości. Zgłaszanie incydentów, edukacja i publiczne zobowiązania oferują różne sposoby reagowania.

Kiedy zwykłe spotkanie staje się wrogie

Do Żydowskiej Rady Przedstawicielskiej wpłynęły 143 sprawozdania z incydentów w okresie od 17 lipca 2025 r. do 9 stycznia 2026 r. Niektóre dotyczyły wydarzeń z lat wcześniejszych. W relacjach pojawiała się wrogość po ujawnieniu tożsamości żydowskiej lub izraelskiej danej osoby.

Dokumentacja uwidacznia zgłoszone doświadczenia. Dobrowolne relacje nie pozwalają zmierzyć częstości zjawiska w całym kraju, przypisać motywów wszystkim członkom ruchu politycznego ani ustalić wieloletniego trendu. Akcent lub religia człowieka nie czynią go odpowiedzialnym za działania obcego rządu.

Co badanie może nam powiedzieć o pamięci

Badanie Claims Conference wśród 1 000 dorosłych w Irlandii, przeprowadzone w październiku i listopadzie 2025 roku, wykazało, że połowa nie wiedziała o zamordowaniu sześciu milionów Żydów podczas Holokaustu. Spośród osób w wieku od 18 do 29 lat połowa zgłosiła, że spotkała się w internecie z negowaniem lub zniekształcaniem Holokaustu.

Badanie wykazało również, że 88 procent popiera nauczanie o Holokauście w szkołach. Wiedza, ekspozycja i wsparcie dla edukacji to różne ustalenia. Sama luka w wiedzy nie jest w stanie ustalić przynależności politycznej danej osoby ani wyjaśnić motywów konkretnego aktu przemocy.

Zamień zobowiązania w codzienną ochronę

W styczniu 2025 r. Irlandia zatwierdziła roboczą definicję antysemityzmu IHRA oraz międzynarodowe wytyczne dotyczące jego zwalczania. W styczniu 2026 r. rząd ogłosił dofinansowanie na udostępnienie szkołom średnim wirtualnych wycieczek z przewodnikiem po muzeum Auschwitz.

Zobowiązania te mogą wspierać nauczycieli i instytucje. Ich praktyczna wartość zależy od tego, co wydarzy się dalej: uczestnictwa, uważnego nauczania i skutecznych reakcji, gdy ktoś zgłosi wrogość. Oświadczenie rządowe rejestruje zamiar; uczenie się i ochronę należy oceniać na podstawie ich wyników.