Antysemityzm: Maroko

Żydzi mieszkali w Maroku na długo przed francuskimi rządami kolonialnymi. Pod rządami dynastii muzułmańskich system dhimmi zapewniał ochronę religijną, jednocześnie umieszczając Żydów poniżej muzułmanów pod względem statusu prawnego i nakładając podatek dżizja.

Poznaj kraj: Maroko

Opublikowane przez WTJAktualizacja publikacji

W domu pod nierówną ochroną

Żydzi mieszkali w Maroku na długo przed francuskimi rządami kolonialnymi. Pod rządami dynastii muzułmańskich system dhimmi zapewniał ochronę religijną, jednocześnie umieszczając Żydów poniżej muzułmanów pod względem statusu prawnego i nakładając podatek dżizja. Układ ten był zróżnicowany: niektórzy władcy chronili społeczności, podczas gdy prześladowania ze strony Almohadów wymuszały nawrócenie lub ucieczkę. Późniejsze mellahy sprawiły, że separacja była widoczna na ulicach miast. Wpływy kolonialne dodały nowe podziały, a Vichy zaimportowało wykluczenie rasowe. Powojenne konflikty regionalne, niepewność i ograniczenia migracyjne zmieniły następnie kwestię tego, czy rodzina może pozostać – czy też wyjechać.

XII – XIX wiek

Ochrona i nierówność · Sąsiad może korzystać z ochrony, a mimo to pozostawać podporządkowany

Hierarchia religijna, władcy stosujący przymus i odseparowane dzielnice kształtowały wczesne formy wykluczenia Żydów w Maroku.

Warunki ochrony

W ramach statusu dhimmi społeczności żydowskie mogły praktykować swoją religię i utrzymywać instytucje gminne. W zamian płaciły specjalny podatek i miały podporządkowany status prawny. Pomagało to zachować wielowiekową obecność Żydów, ale wykluczało równouprawnienie. Ochrona i dyskryminacja były częściami tego samego systemu; jego stosowanie różniło się w zależności od władcy i miejsca.

Kiedy ochrona ustępuje miejsca przymusowi

Pod rządami Almohadów w XII wieku Żydzi musieli się nawracać lub uciekać. Majmonides pisał o przymusowym nawróceniu, gdy mieszkał w Fezie, zanim ponownie wyjechał w 1165 r. Jego odpowiedź dotyczyła faktycznego dylematu przetrwania. Prześladowania wynikały z dążenia władcy do zgodności religijnej, a nie z nieuniknionego konfliktu między sąsiadami.

Granica mellahu

Fez, a później Marrakesz utworzyły oddzielne dzielnice żydowskie zwane mellahami. W Marrakeszu w XVI wieku Żydzi zostali przeniesieni do otoczonej murem dzielnicy. Takie dzielnice mogły zapewniać życie wspólnotowe i pewien stopień bezpieczeństwa, jednocześnie wymuszając separację. Brama wyrażała nierówne miejsce Żydów w mieście.

Koniec XIX wieku – 1939

Podziały kolonialne · Nowe możliwości tworzą nowe linie między sąsiadami

Szkoły, ochrona zagraniczna i rządy kolonialne zmieniły starszą hierarchię religijną.

Edukacja z szerszym horyzontem

Szkoły Alliance israélite Universelle zapewniały marokańskim Żydom dostęp do edukacji w języku francuskim i możliwości za granicą. Ich praca była częściowo odpowiedzią na niepewność statusu podrzędnego. Nauka w szkole może poszerzyć przyszłość dziecka, zmieniając jednocześnie język, aspiracje i więzi w społeczności lokalnej.

Protektorat nie jest emancypacją

Francuskie rządy protektoratu rozpoczęły się w 1912 r., ale marokańscy Żydzi nie otrzymali zbiorowego obywatelstwa francuskiego przyznanego większości algierskich Żydów w 1870 r. Większość pozostała poddanymi sułtana. Władze kolonialne zamiast zapewnić jeden jednolity system równych praw, nałożyły nowe instytucje na starsze różnice w statusie.

Dzielnica przekracza nową granicę

Europejskie wpływy i ochrona zapewniły niektórym Żydom drogę do innego statusu i możliwości. Inni pozostali biedni lub mieszkali poza głównymi ośrodkami kolonialnymi. Różnice te mają znaczenie, ponieważ relacje antysemickie spłaszczają społeczności w jedną uprzywilejowaną grupę. Nierówne zmiany mogą nasilić niechęć, nie urzeczywistniając tego stereotypu.

1940–1942

Wykluczenie rasowe Vichy · Zaimportowana zasada rasowa dociera do klasy

Władze francuskie zamieniły ideologię antyżydowską w ograniczenia zawodowe, edukacyjne i mieszkaniowe.

Vichy zmienia kategorię prawną

Po klęsce Francji w 1940 r. antyżydowskie ustawy z Vichy dotarły do ​​Maroka za pośrednictwem instytucji protektoratu. Statut z 1941 r. ostrzej zastosował definicję rasy. Tożsamość żydowska mogła teraz decydować o dostępie do zawodów i edukacji, niezależnie od postępowania danej osoby lub ugruntowanej pozycji w życiu Maroka.

Przymusowy powrót do mellahu

Przepisy Vichy nakazywały niektórym Żydom z europejskich dzielnic wrócić do mellahów. Egzekwowanie było zróżnicowane, szczególnie dotkliwie w Fezie. Przeludnienie pogarszało warunki życia i sprzyjało chorobom. Pozornie administracyjna reguła zamieszkania bezpośrednio krzywdziła rodziny, ograniczając miejsca, w których mogły bezpiecznie żyć.

Rola sułtana jest skomplikowana

Generał-rezydent Charles Noguès nadzorował prawa rasowe, co uzyskało aprobatę sułtana Mohammeda V. Sułtan wspierał także przywódców żydowskich i interweniował w niektórych sprawach; wdrożenie było miejscami opóźnione lub ograniczone. Ani nieskomplikowana legenda o akcji ratunkowej, ani twierdzenie o jednolitych prześladowaniach nie wyjaśniają tych działań. Niemniej jednak ograniczenia były realne.

1948–1964

Przemoc i wyjazdy · Zarówno pozostanie, jak i wyjazd stają się niepewne

Przemoc, dekolonizacja, przywiązanie do Izraela i ograniczenia w przemieszczaniu się kształtowały różne decyzje rodzinne.

Wadżda i Jerada, 1948

W czerwcu 1948 r. ataki na Żydów w Wadżdzie i pobliskiej Jeradzie przyniosły zabójstwa i strach. Nastąpiły one w obliczu napięć regionalnych wokół powstania Izraela. Atakowanie miejscowych Żydów jako zbiorowego zastępstwa dla stron obcego konfliktu zmuszało marokańskich sąsiadów do odpowiadania za wydarzenia, nad którymi sami nie mieli kontroli.

Niepodległość nie przesądza o przyszłości

Niepodległość Maroka w 1956 r. otworzyła nowy rozdział polityczny. Rodziny żydowskie borykały się z różnymi nadziejami i obawami dotyczącymi obywatelstwa, pracy i bezpieczeństwa publicznego. Emigracja i komunikacja z Izraelem były ograniczone przez część kolejnych lat. Dla niektórych niepewność dotyczyła zarówno prawa do opuszczenia kraju, jak i perspektywy pozostania.

Dlaczego tak wiele rodzin wyjechało

Wyjazdy odzwierciedlały mieszaninę niepewności, nadziei ekonomicznych, zaangażowania syjonistycznego, powiązań rodzinnych i zmieniających się zasad. Emigracja na dużą skalę przekształciła życie marokańskich Żydów, choć wspólnota pozostała. Nie było jednego motywu wspólnego dla każdej rodziny. Ich późniejsze życie w Izraelu, Francji i innych miejscach raczej kontynuowało historię Maroka, niż ją wymazało.

2023 – obecnie

7 października i dziś · 7 października i dziś

Islamistyczny obowiązek i radykalnie lewicowy antyimperializm przyłączyły się do poparcia narracji oporu z 7 października, podczas gdy oficjalna ochrona Żydów była kontynuowana.

Różne ruchy przyłączają się do tego samego marszu

W październiku 2023 r. ruch islamistyczny Al Adl wal Ihsane wezwał ludzi na wiec i poparł Powódź w Al-Aksa, jak nazwano operację Hamasu przeprowadzoną 7 października. Lewicowa gazeta Annahj opisała tę samą szerszą mobilizację.

Wspólna akcja połączyła różne tradycje polityczne wokół Palestyny. Uwidoczniła też odpowiedź na 7 października w Maroku. Źródła ruchów potwierdzają tę współpracę i poparcie; nie dowodzą, że każdy uczestnik chciał krzywdzić marokańskich Żydów.

Wspólna sprawa spotyka się z konkurencyjną koncepcją przynależności

Marokańscy Żydzi żyli pod nierówną ochroną, a Vichy narzuciło później wykluczenie rasowe pod protektoratem. Dzisiejsze uznanie dziedzictwa żydowskiego oferuje inną historię narodową, obejmującą Żydów, a nie traktującą ich jak obcych. Przedstawiciele żydowscy zgłosili zaniepokojenie po 7 października jednocześnie informując o dalszym bezpiecznym uczęszczaniu do synagogi.

Jednocześnie islamistyczny apel Al Adl wal Ihsane i radykalnie lewicowa gazeta Annahj poparły tę samą mobilizację w Rabacie i chwaliły operację „Potop Al-Aksa”. Islamski obowiązek i sprzeciw wobec potęgi USA oraz Izraela dawały odmienne powody do poparcia jednej sprawy — to udokumentowana zbieżność lewicy i islamistów. Legitymizowało to operację politycznie, lecz dokumenty ruchów nie dowodzą fali ataków antyżydowskich w kraju. Lokalny układ obejmuje zarówno tę mobilizację, jak i instytucje zdolne przeciwstawić się przeniesieniu wrogości na marokańskich Żydów.

Historia nie dyktuje zakończenia

Przed rządami kolonialnymi marokańscy Żydzi żyli pod nierówną ochroną. Vichy nałożyło później wykluczenia rasowe pod francuskim protektoratem. Władze polityczne wielokrotnie kształtowały bezpieczeństwo przynależności rodziny żydowskiej.

Następstwa 7 października przyniosły nowe zmartwienia wraz z kontynuacją oddawania czci. Ta kombinacja nie pozwala na łatwe zakończenie w postaci uspokojenia lub katastrofy. Wcześniejsza historia wyjaśnia, dlaczego troska społeczności zasługuje na uwagę. Dalsze życie publiczne pokazuje, dlaczego nie należy na podstawie tej historii zakładać, że każdy nowy kryzys musi przebiegać w ten sam sposób.