Antysemityzm: Nowa Zelandia

Od lat trzydziestych XIX wieku żydowscy handlarze i rodziny pomagali w budowaniu społeczności kolonialnych w Aotearoa w Nowej Zelandii. Aktywność obywatelska była możliwa wcześnie, jednak późniejsze przepisy imigracyjne uniemożliwiały wjazd wielu Żydom uciekającym przed nazizmem.

Poznaj kraj: Nowa Zelandia

Opublikowane przez WTJAktualizacja publikacji

Przynależność do domu, bariery na granicy

Od lat trzydziestych XIX wieku żydowscy handlarze i rodziny pomagali w budowaniu społeczności kolonialnych w Aotearoa w Nowej Zelandii. Aktywność obywatelska była możliwa wcześnie, jednak późniejsze przepisy imigracyjne uniemożliwiały wjazd wielu Żydom uciekającym przed nazizmem. Historie te rozegrały się na ziemi Maorysów w ramach kolonizacji brytyjskiej. Pokazują, że akceptacja ustalonych sąsiadów i chęć przyjęcia zagrożonych przybyszów mogą znacznie się różnić. Dzisiejszy antysemityzm również czerpie z międzynarodowego spisku i zbiorowej winy, podczas gdy lokalna ludność organizuje się przeciwko niemu.

Od lat 30. do lat 60. XIX wieku

Wczesne społeczności · Mała społeczność zapuszcza korzenie

Przybysze Żydzi budują życie religijne i obywatelskie w kolonii ukształtowanej już przez historię Maorysów.

Modlitwa żydowska w Wellington

Abraham Hort przybył z Londynu w 1843 roku i w styczniu tego roku zorganizował żydowskie nabożeństwo w Wellington. Rodziny tworzyły instytucje wspólnotowe obok życia zawodowego. Ich historia należy do brytyjskiej kolonizacji już zamieszkałego kraju; historia Aotearoa nie zaczęła się od przybycia Europejczyków.

Społeczności w kilku portach

Żydowscy handlarze działali na północy od około 1830 roku. Późniejsze gorączki złota przyciągnęły angielskich, niemieckich i polskich Żydów na Wyspę Południową, między innymi do Hokitika. Ruch między miastami sprzyjał powstawaniu wielu wspólnot, zamiast jednej jednolitej grupy o jednym zawodzie lub historii migracji.

Umożliwić zwykłe życie

Kongregacje zakładały synagogi, towarzystwa pogrzebowe, oświatę i pomoc dla przybyszów. Instytucje te podtrzymywały codzienne życie Żydów w małej, rozproszonej populacji. Ich obecność ma znaczenie obok historii uprzedzeń: Żydzi byli sąsiadami kształtującymi swoje społeczności, a nie po prostu ludźmi, na których oddziaływały rządy lub wrogie ruchy.

1861 do 1897

Udział obywatelski · Osiągnięcie publiczne w społeczeństwie kolonialnym

Kariera polityczna Juliusa Vogela i praca prawnicza Ethel Benjamin ujawniają uczestnictwo, władzę kolonialną i nierówne szanse.

Redaktor gazety zostaje premierem

Julius Vogel przybył do Dunedin w 1861 roku i był redaktorem Otago Daily Times. Został pierwszym żydowskim premierem Nowej Zelandii w 1873 roku. Jego kariera świadczy o dostępie do wysokich stanowisk w kolonii, nie czyniąc żadnego wybitnego człowieka dowodem na to, że zniknęły wszelkie uprzedzenia.

Udział we władzy kolonialnej

Vogel promował pożyczki, roboty publiczne i imigrację. Kluczowym elementem tego programu było szybkie przejęcie przez Koronę ziemi Maorysów. Uznanie jego żydowskiego pochodzenia nie stawia go poza władzą kolonialną ani nie sprawia, że jego polityka jest reprezentatywna dla Żydów. Decyzje polityczne należy rozpatrywać pod kątem ich konkretnych konsekwencji dla dotkniętych nimi osób.

Ethel Benjamin zostaje prawniczką

Ethel Benjamin została pierwszą prawniczką w Nowej Zelandii w 1897 roku. Jej praca służyła żydowskim klientom i niezależnym kobietom biznesu, ale męski establishment prawniczy ograniczał jej dostęp do biblioteki, kolacji i profesjonalnego mentoringu. Były to udokumentowane bariery utrudniające pracę prawniczce; nie należy ich wszystkich oznaczać jako dyskryminacji religijnej.

1931 do 1939

Bariery w schronieniu · Wniosek imigracyjny może zadecydować o przyszłości rodziny

Preferencje imigracyjne i swoboda decyzji urzędników zawężają drogi ucieczki osobom zagrożonym nazistowskimi prześladowaniami.

Kto jest uważany za odpowiedniego?

Ustawa imigracyjna z 1920 r. wymagała zezwoleń od osób spoza preferowanych kategorii brytyjskich i irlandzkich, pozostawiając kwestię przydatności w gestii ministerstwa. W 1931 r. ograniczenia nałożone na przybyszów z Europy jeszcze bardziej się zaostrzyły. Zasady dotyczące kapitału, zatrudnienia i umiejętności dawały urzędnikom znaczną władzę nad kandydatami, których potrzeba bezpieczeństwa nie pasowała do ekonomicznego systemu selekcji.

Ograniczona droga do bezpieczeństwa

Od dojścia Hitlera do władzy do wybuchu wojny przyjęto około 1 100 uchodźców z nazistowskiej Europy, głównie Żydów. Wielu innym odmówiono, twierdząc, że trudno będzie ich zintegrować. Przyjęcie zapewniało przybyłym rzeczywiste bezpieczeństwo, ale pozostawiało szerszą restrykcyjną politykę bez zmian. Szacunek dotyczy przyjazdów na przestrzeni kilku lat, a nie liczby ocalałych z Holokaustu.

Sąsiedzi wspierają wnioski uchodźców

Komitet ds. Nagłych Przypadków Uchodźców w Christchurch wspierał wnioski składane przez Żydów i innych uchodźców z reżimu hitlerowskiego przed wybuchem wojny we wrześniu 1939 r. Jego prace pokazują, że decyzje ograniczające były lokalnie kwestionowane. Pomoc wnioskodawcy wymagała zorganizowanego wysiłku, a życzliwa komisja nie mogła sama udzielić pozwolenia kontrolowanego przez urzędników imigracyjnych.

1933 do 1945

Zagłada · Odległe schronienie z ograniczonym wejściem

Nowa Zelandia nie znalazła się pod okupacją nazistowską. Jej związki z Holokaustem obejmują ograniczony dostęp do schronienia, rozdzielone rodziny oraz ocalałych, którzy później zbudowali tu nowy dom.

W obozach koncentracyjnych więziono ludzi w brutalnych warunkach, często zmuszając ich do pracy. Obozy zagłady powstały w celu systematycznego masowego mordowania. Auschwitz-Birkenau łączył obie funkcje.

Uchodźcy, którym odmówiono pozwolenia na wjazd

W przemówieniu upamiętniającym z 2021 roku gubernator generalna podała, że od 1936 do 1938 roku Nowa Zelandia odrzuciła 1 731 formalnych żydowskich wniosków imigracyjnych, ponad 70 procent otrzymanych. W tym samym okresie przyjęto 727 żydowskich uchodźców. Są to dane o wnioskach i przyjęciach w określonych latach, a nie zestawienie dalszych losów wszystkich osób, którym odmówiono.

Długa podróż Hansa Johnsona

Rodzina Hansa Johnsona zachowała jego relację z opuszczenia Niemiec w 1938 r. Zezwolenie na wjazd nie oznaczało natychmiastowego wyjazdu: trudno było zarezerwować przejazd, a nazistowskie wymogi paszportowe i inspekcja gestapo zwiększały ryzyko. Trasa przez Wielką Brytanię i Kanadę ostatecznie doprowadziła go do Nowej Zelandii. Jedna udana ucieczka ujawnia przeszkody, nie informując nas, co stało się z każdym wnioskodawcą.

Bezpieczeństwo i separacja rodzin

Po dotarciu do Nowej Zelandii Johnson bezskutecznie próbował uzyskać pozwolenie na wjazd dla swoich rodziców. Zmuszono ich do pracy w Berlinie, deportowano do Theresienstadt i zamordowano w Auschwitz w październiku 1944 roku. Jego zeznania łączą stratę jednej rodziny z konkretną, nieudaną próbą ratunku. Bezpieczeństwo syna nie oznaczało bezpieczeństwa rodziców, którzy pomogli mu wyjechać.

Po 1945 r

Odbudowa i pamięć · Nowe życie niesie ze sobą historię strat

Ocaleni, a później migranci, tworzą żywą społeczność, podczas gdy pamięć zadaje także pytanie, czego Nowa Zelandia odmówiła.

Przetrwanie ma różne ścieżki

Ludzie, którzy później osiedlili się w Nowej Zelandii, przetrwali różnymi drogami, w tym ukrywaniem się, ucieczką i zamknięciem w nazistowskich obozach. Ich przeżyć nie można sprowadzić do pojedynczej historii ocalałego. Wysłuchanie ich relacji łączy historie rodzin za granicą z życiem, które odbudowali po dotarciu do nowego domu.

Życie wykraczające poza przetrwanie

Relacje ocalałych opisują także pracę, muzykę, rodzinę i aktywność obywatelską w Nowej Zelandii. Te późniejsze życia należą do historii wraz z prześladowaniami i żałobą. Człowiek był czymś więcej niż przemoc, którą przeżył, a odbudowanie przyszłości nie zniwelowało utraty bliskich ani skutków wysiedlenia.

Pamiętając o narodowej odmowie

W swoim przemówieniu poświęconym pamięci o Holokauście w styczniu 2021 r. generalna gubernator Patsy Reddy potwierdziła, że Nowa Zelandia odrzuciła żydowskich uchodźców. Pamięć łączyła z przeciwstawieniem się rasizmowi i dotrzymywaniem zobowiązań wobec uchodźców. Oficjalne uznanie nie cofa tych decyzji, ale podważa prostą narodową historię przyjmowania uchodźców i pozostawania niewinnym na odległość.

Od 2023 do 2026 roku

7 października i dziś · 7 października i dziś

Internetowe spiski i zbiorowa wina docierają do małej społeczności o głębokich lokalnych korzeniach; sąsiedzi również organizują się przeciwko wrogości.

Do klasy wkracza odległa wojna

Po atakach Hamasu z 7 października 2023 r. Centrum Holokaustu w Nowej Zelandii otrzymało zwiększoną liczbę skarg dotyczących antysemityzmu w szkołach. Zapytała rodziców o doświadczenia dzieci i nalegała, aby instytucje edukacyjne udzieliły odpowiedzi.

Dziecko w Nowej Zelandii nie decyduje o działaniach rządu za granicą. Sprawienie, że to dziecko odpowie za Izrael, zamienia polityczny gniew w zbiorową winę. Ankieta przeprowadzona przez Centrum daje uczestniczącym rodzinom głos; nie jest w stanie ustalić, jak częste były te doświadczenia wśród każdego ucznia.

Oskarżenie krąży między ekranami

W materiale zebranym w 2024 roku Internetowy Instytut Zapobiegania Nienawiści znalazł starsze teorie spiskowe o rzekomej kontroli żydowskiej oraz zbiorowe oskarżenia związane z Izraelem. Ich połączenie różniło się zależnie od platformy. Była to wybrana próbka wrogości internetowej, nie portret każdego Nowozelandczyka.

Ocena NZSIS z 2026 r. opisuje również osoby eksplorujące w Internecie sprzeczne ideologie ekstremistyczne. Przeciwstawne etykiety nie uniemożliwiają tej samej osobie korzystania z różnych narracji pełnych nienawiści. Ta obserwacja nie ustanawia zorganizowanego sojuszu ani nie identyfikuje motywów stojących za każdym incydentem.

Decydując się pozostać sąsiadami

Rada Żydowska zgłosiła 143 incydenty antysemickie w 2025 r., co stanowi najwyższą liczbę w roku kalendarzowym, jak podsumowało One Community. Liczba ta rejestruje raporty społeczności; nie oznacza to, że każdy incydent był napaścią.

Pojawiły się także publiczne zobowiązania dotyczące innej przyszłości. W dniu 22 lipca 2025 r. żydowscy i muzułmańscy sygnatariusze przedstawili Porozumienie o Harmonii w siedzibie rządu. Zobowiązali się do działań przeciwko dyskryminacji i izolacji. W porozumieniu zapisano decyzję o współpracy, pozostawiając jednak ocenę jej praktycznych wyników w miarę upływu czasu.